Opinie

Dlaczego jesteśmy tak zmęczeni? O duchowym sensie wypalenia

o. Dawid Bazan OFM29 listopada, 2025

Zmęczenie mimo snu i wakacji? Coraz częściej słyszymy, że odpoczynek nie przynosi ulgi. Dlaczego tak się dzieje i jak odzyskać siły? Wiara przypomina, że odpoczynek to nie luksus, ale Boże przykazanie. To fundament życia duchowego i źródło prawdziwej energii.

„Wczoraj położyłem się wcześniej spać, wstałem po ośmiu godzinach, a i tak jestem zmęczony”. Słyszymy to coraz częściej. Czasem sami tak mówimy. Można wrócić z dobrych wakacji, mieć głowę pełną zdjęć i wspomnień, a mimo to po kilku dniach znów dopada nas to samo uczucie: frustracja, znużenie, jakieś rozczarowanie sobą. Pojawia się myśl, że jesteśmy jacyś wadliwi, że inni potrafią wypocząć, a my nie. Jakby w środku była przestrzeń, której nikt i nic nie potrafi zapełnić. I choć znamy zasady higieny psychicznej, wiemy, czego teoretycznie potrzebujemy, to i tak nie umiemy tego wdrożyć.

Człowiek traci energię, gdy robi rzeczy bez sensu

Zmęczenie nie wynika tylko z ilości obowiązków. Paradoksalnie można być bardziej wyczerpanym po dniu, w którym nic się nie działo, niż po intensywnej pracy. Dlaczego? Bo męczy nie tylko wysiłek, ale też pustka. Możemy latami działać na autopilocie, trzymać się jakiejś ścieżki, która kiedyś była dla nas ważna. Tylko, że po drodze człowiek się zmienia. I przychodzi moment, kiedy to, co przed laty dawało energię, dziś jej nie daje.

Przyznanie się do tego bywa bolesne. Bo jak powiedzieć samemu sobie, że coś, w co zainwestowałem lata, serce i siły, przestało być moje? Frankl powtarzał, że człowiek nie zniesie życia pozbawionego sensu. Chodzi o zwykłe poczucie, że to, co robię, ma wartość. Możemy wykonywać pracę powtarzalną, prostą, nawet męczącą fizycznie, a mimo to nie będziemy wypaleni, jeśli czujemy, że to służy czemuś dobremu. Natomiast brak sensu wypala szybciej niż nadmiar obowiązków.

Po stronie ducha – odpoczynek to nie luksus, to przykazanie

Sens to jedno. Drugie to granice. W wielu z nas żyje przekonanie, że wartość człowieka mierzy się ilością zadań, godzin i aktywności. „Jak odpoczywasz, to marnujesz czas”. „Jak robisz sobie przerwę, to znaczy, że jesteś słaby”. I wchodzimy w taki rytm, jakby odpoczynek był nagrodą dla wybranych. Tymczasem Bóg mówi coś odwrotnego: „Sześć dni będziesz pracował i wykonywał wszelką twą pracę, lecz w siódmym dniu jest szabat Pana, Boga twego. Nie będziesz wykonywał żadnej pracy ani ty, ani twój syn, ani twoja córka, ani twój sługa, ani twoja służąca, ani twój wół, ani twój osioł, ani żadne twoje zwierzę, ani obcy, który przebywa w twoich bramach; aby wypoczął twój niewolnik i twoja niewolnica, jak i ty.” (Pwt 5, 13-14). Nie jako ozdobny dodatek. Jako fundament.

Ten tekst z Księgi Powtórzonego Prawa jest zaskakująco konkretny. Nie tylko ty masz odpocząć, ale wszyscy, którzy są przy tobie. Jakby Bóg wiedział, że człowiek zawsze będzie szukał wymówki: „to tylko chwilę”, „muszę dokończyć”. A On mówi: nie. Odpoczynek nie jest stratą czasu. To moment, w którym człowiek odzyskuje siebie. Żeby znowu mógł wziąć się do pracy, ale już nie na oparach.

Wierzący też się wypalają

Czasem pojawia się myśl: „Gdybym był bardziej wierzący, gdybym miał mocniejszą relację z Bogiem, to byłbym spokojny, pełen pokoju, nie odczuwałbym takiego zmęczenia”. To nieprawda. Zmęczenie nie jest brakiem wiary, tylko konsekwencją tego, że jesteśmy ludźmi. Jezus bywał zmęczony. Uczniowie zasypiali ze zmęczenia, nawet gdy ich Pan był tuż obok. I nikt im tego nie wypominał. To normalne.

Modlitwa może dać odpoczynek, może wnieść światło i pokój, ale nie zastąpi snu, wolnej niedzieli czy zdrowej troski o siebie. Nie da się modlitwą znieczulić własnych granic. Wiara nie jest przeciwieństwem odpoczynku. Ona uczy, jak odpocząć naprawdę.

Ciche wołanie: zatrzymaj się i zobacz, jak żyjesz

Zmęczenie jest często pierwszym sygnałem, że coś wymknęło się spod kontroli. Bywa jak lampka na desce rozdzielczej. Nie po to się zapala, żeby nas denerwować, ale żeby nas uratować przed poważniejszą awarią. Może pokazuje chaos, który nosimy w sobie. Może rany, które nie zostały przepracowane. Może relacje, które wysysają siły. A może po prostu prozaiczny brak snu i odpoczynku.

W przypowieści o Synu Marnotrawnym jest zdanie, które zwykle nam umyka: „Wtedy zastanowił się” (Łk 15, 17a). Od tego się zaczyna. Nic nie dzieje się w życiu człowieka, jeśli nie zatrzyma się choć na chwilę. Zastanowić się, co mnie karmi. Skąd biorę siły. Co powinienem zostawić. Co zmienić. Dopiero potem jest decyzja i działanie.

Zmęczenie nie jest wrogiem

Wiele osób traktuje zmęczenie jak porażkę: „Znów nie dałem rady”. A można spojrzeć inaczej. Zmęczenie nie mówi: „Jesteś słaby”. Mówi raczej: „Jesteś człowiekiem. Zatrzymaj się, bo inaczej się zgubisz”. To nie wróg, ale sygnał. Jeśli mu nie zaprzeczę, tylko posłucham, może stać się początkiem czegoś dobrego.

Odpoczynek nie jest ucieczką. Jest powrotem. Do siebie, do równowagi, do kontaktu z tym, co naprawdę ma sens. A człowiek, który wraca do siebie, odzyskuje też siły do życia, modlitwy i pracy. Nie dlatego, że jest niezwyciężony, ale dlatego, że jest uczony mądrości odpoczynku.