Wielki Post

Droga do Paschy – trzy drogowskazy papieża na Wielki Post

o. Alojzy Garbarz OFM24 lutego, 2026

Jeśli ktoś naprawdę chce zmienić sylwetkę, nie zaczyna od kupowania suplementów ani od planu treningowego dobrego dla zawodowego sportowca. Najpierw staje na wadze, patrzy w lustro i sprawdza, w jakiej jest formie. Dopiero potem przychodzi decyzja, że coś trzeba zmienić. Sama decyzja jednak nie przyniesie żadnych efektów. Tu potrzeba systematyczności i konsekwencji zarówno w diecie, jak i w treningach. Wielki Post działa podobnie. Papież Leon XIV przypomina, że duchowa forma nie zaczyna się od heroicznych postanowień, ale od uczciwego spojrzenia na stan wyjściowy. Popiół jest właśnie takim momentem prawdy – prostym znakiem, który nie pozwala udawać.

Chciałbym dziś zaproponować krótką refleksję nad trzema wskazówkami na ten czas nawrócenia, które papież zarysował w swoim Orędziu na Wielki Post, homilii w Środę Popielcową oraz rozważaniu przed modlitwą Anioł Pański w minioną niedzielę. Jego wielkopostne wskazania układają się w drogę duchowego treningu: uczą, jak słuchać, jak pościć i jak nie uciekać od rzeczywistości. Bez skrótów i bez obietnic szybkich efektów – za to z obietnicą realnej przemiany.

Popiół, który jest diagnozą

Wszystko zaczyna się od prostego gestu: odrobina popiołu na czole i słowa, które nie pozostawiają miejsca na iluzje: „Z prochu powstałeś i w proch się obrócisz”. Mieliśmy okazję doświadczyć tego kilka dni temu, w Środę Popielcową.

Papież Leon XIV przypomniał, że ten znak nie jest religijnym rekwizytem ani sentymentalnym wspomnieniem przemijania. Popiół mówi prawdę o człowieku – o jego kruchości, ograniczeniach, o tym, że nie jest samowystarczalny. W świecie, który każe nam stale udowadniać swoją wartość, popiół działa jak zatrzymanie obrazu… nie poniża, ale urealnia.

Wielki Post zaczyna się od uznania prawdy: nie wszystko mam pod kontrolą, nie wszystko we mnie jest spójne, nie wszystko prowadzi ku życiu.

Nawrócenie zaczyna się od słuchania

W orędziu na Wielki Post papież wyraźnie przesuwa akcent: nawrócenie to nie lista postanowień do odhaczenia, ale zmiana postawy. A pierwszym jej znakiem jest słuchanie.

„W tym roku chciałbym zwrócić uwagę przede wszystkim na znaczenie dawania przestrzeni Słowu poprzez słuchanie, ponieważ gotowość do słuchania jest pierwszym znakiem, za pomocą którego objawia się pragnienie nawiązania relacji z drugą osobą.”

Nie chodzi o słuchanie wybiórcze ani wygodne. Chodzi o słuchanie Boga, który mówi w Słowie, często wbrew naszym schematom. Chodzi też o słuchanie drugiego człowieka – zwłaszcza tego, którego głos łatwo zagłuszyć: zmęczonego, zagubionego, niewygodnego. I wreszcie o słuchanie rzeczywistości: znaków czasu, niepokojów, pęknięć świata, które nie są abstrakcyjne, ale bardzo konkretne.

Papież ostrzega przed życiem „na autopilocie”, w którym reagujemy szybciej, niż myślimy, i mówimy szybciej, niż rozumiemy. Wielki Post ma nas wytrącić z tego trybu.

Post, który obnaża serce

Leon XIV podkreśla realistyczne spojrzenie na post. Post nie jest dietą ani duchowym wyczynem – jest narzędziem wolności. Pokazuje, co nami rządzi i co zajmuje w nas miejsce większe, niż powinno.

„Post stanowi konkretną praktykę, która przygotowuje do przyjęcia Słowa Bożego. Post pozwala nam nie tylko zdyscyplinować pragnienie, oczyścić je i uczynić bardziej wolnym, ale także poszerzyć je, aby zwracało się ku Bogu i kierowało się ku czynieniu dobra.”

W papieskich tekstach powraca bardzo konkretny motyw: post od słów, które ranią, od ocen, ironii, agresji ubranej w żart, od komentarzy, które zostawiają ślad dłużej niż nam się wydaje. To post trudniejszy niż rezygnacja z jedzenia – bo dotyka ego, potrzeby racji, chęci bycia wyżej niż inni.

Post w tym ujęciu jest ćwiczeniem w odpowiedzialności. Uczy panowania nad tym, co wychodzi z serca i z ust.

Cisza, która przywraca ostrość widzenia

W swym rozważaniu przed modlitwą „Anioł Pański” papież zachęcił do czegoś, co dziś brzmi niemal prowokacyjnie: do wyłączenia się. Była to oczywiście zachęta do ciszy, która jest warunkiem słuchania.

„Zróbmy miejsce milczeniu, wyciszmy na chwilę telewizory, radia i smartfony. Medytujmy nad Słowem Bożym, przystępujmy do sakramentów; wsłuchujmy się w głos Ducha Świętego, który przemawia do nas w sercu, i słuchajmy się nawzajem, w rodzinach, w środowiskach pracy, we wspólnotach”.

Cisza nie jest pustką. Jest przestrzenią, w której wraca zdolność rozeznawania. Bez niej modlitwa staje się monologiem, relacje są powierzchowne, a decyzje – reaktywne. Papież nie wzywa do ucieczki od świata, ale do odzyskania wewnętrznej wolności wobec jego hałasu.

Cisza Wielkiego Postu ma sens tylko wtedy, gdy prowadzi do większej uważności – na Boga i na drugiego człowieka.

Popiół świata i odpowiedzialność

W homilii Środy Popielcowej pojawia się mocny obraz: świat pokryty popiołem. Wojny, niesprawiedliwość, zniszczone relacje, obojętność, która staje się normą. Papież nie zatrzymuje się jednak na diagnozie. Ostrzega przed cynizmem – przed pokusą myślenia, że nic ode mnie nie zależy.

„Uznanie naszych grzechów, aby się nawrócić, jest już zapowiedzią i świadectwem zmartwychwstania: oznacza bowiem zatrzymywać się pośród popiołów, ale podnieść się i odbudowywać. Wówczas Triduum Paschalne, które będziemy celebrować w kulminacyjnym momencie Wielkiego Postu, uzewnętrzni całe swoje piękno i znaczenie. Uczyni to, włączając nas przez pokutę w przejście ze śmierci do życia, od bezsilności do Bożych możliwości.”

Nawrócenie osobiste nie jest ucieczką w prywatną pobożność. Jest początkiem zmiany, która ma konsekwencje społeczne. Małe decyzje, język, którym mówimy, wrażliwość, którą pielęgnujemy lub tracimy – to wszystko albo powiększa popiół, albo pozwala, by z niego coś wyrosło.

Droga – projekt nieidealny

W papieskich tekstach uderza realizm. Wielki Post nie jest testem bezbłędności. Upadki nie przekreślają drogi, o ile nie prowadzą do rezygnacji. Bóg nie oczekuje perfekcji, ale prawdy i gotowości, by wstawać.

Dlatego kluczem całego tego czasu jest nadzieja. Nie tania i deklaratywna, ale zakorzeniona w przekonaniu, że nawet z popiołu może zacząć się życie.

Od wysiłku do przemiany

Tak jak w prawdziwym treningu efekty nie pojawiają się po jednym dniu ćwiczeń, tak duchowa forma wymaga cierpliwości i wytrwałości. Każde słuchanie, każdy powstrzymany odruch i każda chwila zatrzymania się w ciszy to małe, ale realne kroki w kierunku przemiany.

Wielki Post stawia przed nami wyzwanie: nie obiecuje łatwej drogi, nie zdejmuje wysiłku z naszych barków, ale daje szansę, by krok po kroku uczyć się życia w prawdzie, odpowiedzialności i wolności.

Jeśli podejdziemy do tego czasu tak, jak do solidnego treningu, z odwagą i systematycznością, popiół stanie się punktem wyjścia do autentycznej przemiany – takiej, która trwa nie tylko przez czterdzieści dni, lecz zostawia ślad na całe życie.

fot. VaticanMedia